KẾ HOẠCH TRIỂN KHAI CHUYÊN ĐỀ CHUYÊN SÂU

Thứ tư - 14/01/2026 22:07

Tên chuyên đề: Một số biện pháp hướng dẫn học sinh sử dụng biện pháp nhân hóa trong viết văn miêu tả ở lớp 4 - 5. Đơn vị thực hiện: Tổ chuyên môn khối 4+5.
I. LÝ DO XÂY DỰNG CHUYÊN ĐỀ
Tiếng Việt là môn học giữ vị trí quan trọng, không chỉ cung cấp kiến thức ngôn ngữ mà còn bồi dưỡng năng lực tư duy và lòng yêu tiếng mẹ đẻ cho học sinh. Trong đó, phân môn Tập làm văn là phân môn thực hành tổng hợp, đòi hỏi vận dụng tri thức từ nhiều lĩnh vực.
Tuy nhiên, thực tế giảng dạy cho thấy nhiều học sinh viết văn miêu tả còn khô khan, dùng từ vụng về, chưa biết sử dụng các biện pháp tu từ để tạo "hồn" cho câu văn. Các em thường có xu hướng liệt kê, kể lể dài dòng, quan sát hời hợt hoặc phụ thuộc quá nhiều vào các bài văn mẫu. Để khắc phục tình trạng này, chuyên đề đi sâu vào việc hướng dẫn học sinh sử dụng biện pháp nhân hóa – một công cụ nghệ thuật giúp các vật vô tri trở nên sống động, gần gũi, từ đó nâng cao khả năng cảm thụ và tư duy hình tượng của các em.
II. MỤC TIÊU CỦA CHUYÊN ĐỀ
1. Đối với giáo viên
* Nắm vững nội dung và các kỹ năng cơ bản trong giảng dạy văn miêu tả.
* Nâng cao năng lực chuyên môn thông qua việc thiết kế bài dạy nghiên cứu và tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo hướng đổi mới.
* Rút ra bài học kinh nghiệm từ thực tế để điều chỉnh phương pháp dạy học phù hợp với từng đối tượng học sinh.
2. Đối với học sinh
* Hiểu rõ và vận dụng thành thạo kỹ năng nhân hóa vào bài văn miêu tả thực tế.
* Phát triển tư duy, kỹ năng phân tích tổng hợp và làm giàu vốn từ ngữ.
* Hình thành tình cảm gần gũi, yêu thích thế giới xung quanh thông qua việc quan sát và cảm nhận.
III. NỘI DUNG VÀ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
Để chuyên đề đạt hiệu quả, giáo viên cần triển khai đồng bộ các nhóm biện pháp sau:
1. Hướng dẫn học sinh quan sát và ghi chép khoa học
Quan sát là bước quan trọng nhất để tạo ra sự tưởng tượng. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh:
* Trình tự quan sát: Có thể quan sát theo không gian (từ bao quát đến chi tiết), thời gian (từ mùa này sang mùa khác) hoặc tâm lý (những nét nổi bật gây cảm xúc mạnh).
* Sử dụng đa giác quan: Không chỉ nhìn bằng mắt (thị giác) mà phải huy động cả thính giác, xúc giác, khứu giác để cảm nhận sự vật một cách toàn diện. Ví dụ, khi tả hoa, không chỉ tả màu sắc mà còn tả cách "hương thơm rón rén bước ra" trong gió.
* Ghi chép vào sổ tay: Khuyến khích mỗi học sinh có một sổ tay văn học để ghi lại những hình ảnh đặc sắc, những câu văn hay hoặc những chi tiết nhân hóa độc đáo từ cuộc sống và tác phẩm văn học.
2. Tích lũy vốn từ và kiến thức thông qua các môn học
* Từ văn học: Giáo viên khai thác kỹ các bài Tập đọc trong chương trình để chỉ ra cái hay của việc dùng từ, đặt câu và sử dụng biện pháp tu từ của tác giả.
* Từ thực tế và các môn học khác: Vận dụng kiến thức từ môn Khoa học, Lịch sử, Địa lý để làm giàu vốn hiểu biết về thiên nhiên và con người. Giáo viên cần đặt ra các câu hỏi gợi mở như: "Dòng sông lúc sáng sớm và giữa trưa khác nhau thế nào?" để kích thích học sinh chiếm lĩnh kiến thức.
3. Thực hành các dạng bài tập rèn luyện kỹ năng
Học sinh cần được thực hành thường xuyên các dạng bài sau để rèn luyện tư duy:
* Dạng 1: Dùng từ gợi tả: Tìm các từ ngữ nhân xưng (Anh, Chị, chú, tớ...) hoặc các động từ, tính từ chỉ hoạt động, tâm trạng của con người để áp dụng cho vật.
* Dạng 2: Sử dụng cặp từ quan hệ: Giúp câu văn mạch lạc và nhấn mạnh ý định miêu tả (Ví dụ: "Tuy... nhưng...", "Chẳng những... mà còn...").
* Dạng 3: Dùng từ thay thế: Hướng dẫn các em sử dụng đại từ hoặc các bộ phận song song để tránh lỗi lặp từ, giúp bài văn linh hoạt hơn.
* Dạng 4: Thực hành nhân hóa trực tiếp: Chuyển đổi các câu văn miêu tả thông thường thành câu có hình ảnh nhân hóa sống động.
IV. QUY TRÌNH TRIỂN KHAI (DỰA TRÊN NGHIÊN CỨU BÀI HỌC)
Chuyên đề được thực hiện theo quy trình 4 bước của sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học (NCBH):
1. Bước 1: Xác định mục tiêu và xây dựng kế hoạch: Tổ chuyên môn cùng thảo luận, thiết kế bài dạy minh họa, lựa chọn phương pháp và phương tiện tối ưu thay vì phụ thuộc máy móc vào sách giáo khoa.
2. Bước 2: Tiến hành dạy minh họa và dự giờ: Giáo viên thực hiện tiết dạy tại lớp học bình thường. Người dự giờ tập trung quan sát việc học của học sinh (nét mặt, thái độ, sự tương tác) thay vì chỉ đánh giá giáo viên.
3. Bước 3: Suy ngẫm và thảo luận: Sau tiết dạy, cả tổ cùng thảo luận về kết quả học tập của từng học sinh, phân tích nguyên nhân vì sao các em chưa tích cực và đưa ra biện pháp cải tiến. Nguyên tắc cốt lõi là không phê phán đồng nghiệp và không xếp loại tiết dạy minh họa.
4. Bước 4: Áp dụng vào thực tiễn: Từ kinh nghiệm rút ra, các giáo viên tự điều chỉnh và áp dụng vào bài giảng hàng ngày của mình.
V. LỊCH TRIỂN KHAI CHI TIẾT
Dựa trên kế hoạch của trường Tiểu học Tô Vĩnh Diện, tiến độ thực hiện như sau:

Thời gian	Nội dung công việc	Sản phẩm dự kiến
Tháng 9/2024	Họp lựa chọn chuyên đề, phân tích sư phạm và xây dựng đề cương.	Văn bản báo cáo chuyên đề, biên bản họp.
Tháng 10/2024 - 01/2024	Nghiên cứu nội dung, thảo luận phương pháp và thiết kế giáo án minh họa.	Biên bản thảo luận, bản thiết kế bài dạy.
Tháng 02/2025 - 03/2025	Dạy thực hành (2 tiết): - Tiết 1: Đ/c Lê Thị Hường (02/02) - Tiết 2: Đ/c Nguyễn Thị Tần (02/03).	Giáo án, biên bản rút kinh nghiệm tiết dạy.
Tháng 04/2025	Tổng hợp kết quả, viết báo cáo tổng kết và hoàn thiện Sáng kiến kinh nghiệm.	Báo cáo chuyên đề hoàn chỉnh, SKKN.

VI. KẾT LUẬN VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Việc thực hiện chuyên đề giúp học sinh khối 4-5 cải thiện rõ rệt kỹ năng viết văn: các em biết dùng từ chính xác, gợi tả và giàu hình ảnh hơn.
Bài học rút ra đối với giáo viên:
* Cần tư duy sáng tạo trong việc lựa chọn nội dung sinh hoạt chuyên đề.
* Phải có sự phân hóa đối tượng học sinh trong từng bài tập để giúp đỡ những em chưa hoàn thành và thúc đẩy những em khá giỏi.
* Người thầy cần truyền được tình yêu văn học cho học sinh, giúp các em hình thành thói quen đọc sách có chọn lọc.
Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong việc tạo cơ hội cho học sinh hòa nhập với thiên nhiên chính là nền tảng bền vững để các em có vốn sống phong phú cho những bài văn hay. Chuyên đề này không chỉ dừng lại ở kết quả một năm học mà còn là cơ sở để đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng tích cực trong những năm tiếp theo.

Tác giả: Trường TH Tô Vĩnh Diện

Nguồn tin: Trường TH Tô Vĩnh Diện:

Ý kiến bạn đọc

Bạn cần đăng nhập với tư cách là Thành viên chính thức để có thể bình luận